Żydowska Łódź odeszła w zapomnienie, ale ślady po niej...

    Żydowska Łódź odeszła w zapomnienie, ale ślady po niej pozostały [ZDJĘCIA]

    Anna Gronczewska

    Dziennik Łódzki

    Aktualizacja:

    Dziennik Łódzki

    Cmentarz Żydowski przy ul. Brackiej jest jednym z największych w Europie
    1/7
    przejdź do galerii

    Cmentarz Żydowski przy ul. Brackiej jest jednym z największych w Europie ©Krzysztof Szymczak

    Dawna Łódź odeszła w zapomnienie. Wraz z zakończeniem II wojny światowej. Przypominają o niej kamienice, ulice, pamiątkowe tablice. A także cmentarz, na którym spoczęli ludzie zasłużeni dla miasta. Dziś szukamy śladów łódzkiej społeczności żydowskiej...
    Najstarsi mieszkańcy Łodzi pamiętają jeszcze te czasy, gdy mały Lejzorek odbijał szmacianą piłkę z Jankiem i Horstem, kolegami z podwórka. W jednej kamienicy mieszkali koło siebie Niemcy, Polacy i Żydzi. Suszyli pranie na tym samym strychu, rozmawiali na klatce schodowej i pomagali sobie zrzucić węgiel do piwnicy.

    Żydzi w przedwojennej Łodzi stanowili ponad 30 proc. mieszkańców miasta. Na ulicy Wschodniej, Cegielnianej (dziś Jaracza) pełno było małych sklepów należących do ludności żydowskiej.
    Żydowskie dzieci z małymi tornistrami i myckami na głowach biegały co rano do szkół, zwanych "szabasówkami". Ulicami przechadzali się panowie z brodami, pejsami, w czarnych "kapotach". Już w piątek wieczorem zapełniały się łódzkie synagogi i domy modlitwy. Na samej ul. Wschodniej było ich blisko dwadzieścia. Na Bałuckim Rynku Żydzi rozstawiali swoje stragany. Polacy lubili robić tam zakupy, bo zawsze było taniej niż u niemieckiej czy polskiej konkurencji...

    Ale ten świat skończył się wraz z wybuchem wojny. Wtedy na Bałutach, 8 lutego 1940 roku, utworzono Litzmannstadt Ghetto. Większość z jego 200 tysięcy więźniów zginęło w komorach gazowych. Po wojnie w Łodzi nie było już żydowskich ulic, dzielnic. Pozostały wspomnienia i ślady tamtego miasta....

    - Na każdym kroku w Łodzi możemy napotkać ślady przeszłości - zapewnia Justyna Tomaszewska z Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. - W czasie rozwoju miasta, kiedy tu funkcjonowały razem cztery kultury, wszyscy dawali pieniądze na jego rozbudowę, wznoszenie nowych budynków. Powstawała piękna, tolerancyjna Łódź. Budowana przez Polaków, Żydów, Niemców i Rosjan. Każdemu zależało na tym, by to miasto wyglądało jak najlepiej. Bo gdy Łódź prezentowała się dobrze, to było w niej więcej pieniędzy, więcej osób chciało tu inwestować. Tych śladów żydowskich pozostało sporo...

    Jednym z nich jest dzisiejsza wizytówka miasta, czyli Manufaktura i znajdujący się obok pałac, w którym mieści się teraz Muzeum Miasta Łodzi. To przecież dawne imperium Izraela Poznańskiego, jednego z najbogatszych mieszkańców naszego miasta. Kiedy zmarł w 1900 roku, mając 57 lat, zostawił rodzinie pokaźny majątek - 7 milionów rubli w złocie.

    Niestety, pozostała w Łodzi tylko jedna synagoga z przedwojennych czasów, a w zasadzie prywatny dom modlitwy przy ul. Rewolucji 1905 roku 28. Zbudowała go na początku XX wieku rodzina Reicherów. Głowa rodu, Wolf Wilhelm Zew Reicher, prowadził skład towarów kolonialnych. Zew i jego żona Teofila mieli czterech synów. Ignacy i Jakub byli inżynierami, Henryk kupcem, a Edward lekarzem. Jarosław Janowski, znany łódzki przewodnik mówi, że Jakub prowadził fabrykę aparatów radiotechnicznych, która mieściła się przy ul. Południowej. Wytwarzał m.in. nadajniki i aparaty projekcyjne. Edward Reicher był znanym przed wojną w Łodzi lekarzem, specjalistą od chorób skórnych. Leczono je wtedy... rentgenem. Współpracował z domem dla sierot w Helenowie, który prowadził Chaim Rumkowski, późniejszy przełożony Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Ghetto.

    Jedna z wersji mówi, że synagoga ta ocalała, bo dzieci, a następnie wnuki Zewa Reichera chodziły do ogólnodostępnej szkoły. Uczyły się z Polakami, Niemcami. Jeden z małych niemieckich kolegów miał powiedzieć wnukowi Zewa, że straci synagogę, gdy nie odda jej Niemcowi. Gdy Niemcy wkroczyli do Łodzi, tak się stało. Niemiec miał przekazać Reicherom nakaz przejęcia kamienicy. Bardziej znana i bardziej prawdopodobna jest druga wersja ocalenia kamienicy i domu modlitwy. Reicherowie sporządzili fikcyjny dokument sprzedaży synagogi, którą miał przejąć Niemiec, z którym robili interesy. Podczas wojny urządził w niej magazyn soli. Dzięki temu synagoga przetrwała.

    Dom modlitwy znajduje się w oddzielnym, piętrowym budynku tylnej oficyny kamienicy przy ul. Rewolucji 1905 roku. Na jej parterze jest sala męska, z ośmioma oknami. Na piętrze ma tzw. babiniec, czyli galerie dla kobiet. Wchodzi się na nie ładnymi, szerokimi kamiennymi schodami. W synagodze znajduje się Tora. Nie jest jednak koszerna, bo nie wiadomo, co działo się z nią podczas wojny.

    Po wojnie synagogę wyremontowała Kongregacja Wyznania Mojżeszowego w Łodzi. Zaczęły się w niej odbywać nabożeństwa. Po 1968 roku, czasie trudnym nie tylko dla łódzkich Żydów, synagoga została zamknięta. Powoli popadała w ruinę. W latach 80. zainteresowała się nią Fundacja Rodziny Nissenbaumów. Przy pomocy Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Łodzi zaczęto ją remontować. Ale prace przerwał pożar, który wybuchł w 1988 roku. Po tym wydarzeniu do remontu łódzkiej synagogi dołączyła Fundacja Ronalda S. Laudera.

    Dziś odremontowana synagogo używana jest w czasie największych uroczystości. Dzieje się tak, gdy wyznawców mojżeszowych nie może pomieścić bożnica znajdująca się w siedzibie Gminy Żydowskiej Wyznaniowej przy ul. Pomorskiej 18. Ale synagoga przy ul. Rewolucji 1905 roku nie należy do wielkich - może pomieścić 42 osoby.
    1 »

    Czytaj także

      Komentarze (7)

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Chodzi mi o to, aby język giętki...

      baca_z_Podwilka (gość)

      Zgłoś naruszenie treści

      "Do dziś chyba żaden łodzian nie powie...". Łodzian, powodzian, kakaja raznica? I tu, i tu o wodę chodzi. A fraza o wspólnym zgodnym budowaniu Łodzi, w którym uczestniczyli Rosjanie, to już...rozwiń całość

      "Do dziś chyba żaden łodzian nie powie...". Łodzian, powodzian, kakaja raznica? I tu, i tu o wodę chodzi. A fraza o wspólnym zgodnym budowaniu Łodzi, w którym uczestniczyli Rosjanie, to już Himalaje ignorancji. Stójkowi, żandarmi, administracja, fiskus (nie mówiąc o nauczycielach), zgodnie machali łopatkami, by Łódź rosła w siłę, a ludziom żyło się dostatniej. Czasem (1905 r.) urządzali kozacki bieg szlakiem barykad, kładąc trupem blisko dwie setki ludzi.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Chodzi mi o to, aby język giętki...

      baca_z_Podwilka (gość)

      Zgłoś naruszenie treści

      "Do dziś chyba żaden łodzian nie powie...". Łodzian, powodzian, kakaja raznica? I tu, i tu o wodę chodzi. A fraza o wspólnym zgodnym budowaniu Łodzi, w którym uczestniczyli Rosjanie, to już...rozwiń całość

      "Do dziś chyba żaden łodzian nie powie...". Łodzian, powodzian, kakaja raznica? I tu, i tu o wodę chodzi. A fraza o wspólnym zgodnym budowaniu Łodzi, w którym uczestniczyli Rosjanie, to już Himalaje ignorancji. Stójkowi, żandarmi, administracja, fiskus (nie mówiąc o nauczycielach), zgodnie machali łopatkami, by Łódź rosła w siłę, a ludziom żyło się dostatniej. Czasem (1905 r.) urządzali kozacki bieg szlakiem barykad, kładąc trupem blisko dwie setki ludzi.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      o tym pała pawlikowski nie nakręci filmu

      nigdy polak z żydem 'bo żyd to pasożyt kt óry liże dupe tylko bogatszemu od siebie bądz bogatszemy t (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 2 / 1

      Przypomnieć należy niektóre zbrodnie żydowskie z czasów II wojny światowej między innymi ludobójstwo z 8 maja 1943 roku w Nalibokach, jakim było wymordowanie 250 mieszkańców polskich wsi przez...rozwiń całość

      Przypomnieć należy niektóre zbrodnie żydowskie z czasów II wojny światowej między innymi ludobójstwo z 8 maja 1943 roku w Nalibokach, jakim było wymordowanie 250 mieszkańców polskich wsi przez partyzantów żydowskich i sowieckich. Do historii mordu dokonanego na Polakach przez Żydów i Rosjan przeszła również zbrodnia w Koniuchach, gdzie bez litości zamordowano polskich mieszkańców wsi – mężczyzn, kobiety i dzieci.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      BROŃMY POLSKI, byśmy nie stali się drugą Palestyną

      Pozdrawiam wszystkich chrześcijan i patriotów (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 3 / 1

      Jak ujawniła gazeta „Maariv” żydowscy oficerowie służący w NKWD dla Rosjan przyznali się, że osobiście bestialsko wymordowali 12 tys. polskich oficerów w Katyniu.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Żydowska szkoła w Londynie naucza 3 latków, że „nie-żyd” to „Zło”

      TAK A SZCZEGÓLNIE bezimienne groby pomordowanych polaków przez tych wyznawców kasy i szatana (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 3 / 1

      W ostatnim czasie trwa zmasowany żydowski atak na Polskę. Powstają zakłamane i obrazoburcze filmy „Pokłosie” i „Ida”, które przedstawiają Polaków jako morderców. Do antypolskiej i antynarodowej...rozwiń całość

      W ostatnim czasie trwa zmasowany żydowski atak na Polskę. Powstają zakłamane i obrazoburcze filmy „Pokłosie” i „Ida”, które przedstawiają Polaków jako morderców. Do antypolskiej i antynarodowej narracji włączył się dyrektor FBI James Comey, który oskarża Polaków o kolaborację z nazistami przy Holokauście. Według słów amerykańskiego dygnitarza Polacy mordowali Żydów! A jaka była jednak prawda? To tak zwani Żydzi, odpowiedzialni są za masowe mordy Polaków, a nie odwrotnie. To Żydzi są mordercami, a na swoich rękach mają niewinną krew tysięcy polskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Jak ujawniła gazeta „Maariv” żydowscy oficerowie służący w NKWD dla Rosjan przyznali się, że osobiście bestialsko wymordowali 12 tys. polskich oficerów w Katyniu. Józef Stalin osobiście wybierał oficerów, którzy mieli zabijać Polaków. Wraz z szefem NKWD, Żydem Ławrientijem Berią zaplanowali mord oficerów polskich i zdecydowali,że w większości zadanie to wykona grupa żydowskich oficerów z NKWD. Za morderstwa te byli odpowiedzialni Żydzi: major Joszua Sorokin, płk Aleksander Susłow , płk Samyun Tichonow.

      Przypomnieć należy niektóre zbrodnie żydowskie z czasów II wojny światowej między innymi ludobójstwo z 8 maja 1943 roku w Nalibokach, jakim było wymordowanie 250 mieszkańców polskich wsi przez partyzantów żydowskich i sowieckich. Do historii mordu dokonanego na Polakach przez Żydów i Rosjan przeszła również zbrodnia w Koniuchach, gdzie bez litości zamordowano polskich mieszkańców wsi – mężczyzn, kobiety i dzieci. Po wojnie Żydzi mocno udzielali się w komunistycznym UB torturując i mordując polskich bohaterów wojennych. Żydowscy zbrodniarze komunistyczni odpowiedzialni są za mordy 1650 Polaków w obozie w Świętochłowicach, gdzie prym w mordowaniu ludzi wiódł Żyd Salomon Morel i podlegli mu żydowscy kaci z UB. Żydowscy zbrodniarze odpowiedzialni są również za proces i morderstwo generała Fieldorfa Nila i rotmistrza Pileckiego, a także wielu innych polskich patriotów chowanych potem w bezimiennych grobach. Hołubiony dzisiaj i uwielbiany w obecnej III RP Żyd major Zygmunt Baumann otrzymał krzyż walecznych za łapanki i prześladowanie polskich patriotów, żołnierzy Armii Krajowej i NSZ. Baumann organizował też napady na bezbronne rodziny żołnierzy niepodległościowych. Czy ktoś osądził w Polsce tych żydowskich zbrodniarzy? Dlaczego Polacy nie kręcą filmów pokazujących prawdziwe oblicze Żydów i mordowanie przez nich bezbronnych Polaków? Żydzi mają na swoim koncie około 20 tysięcy niewinnie pomordowanych Polaków. Brakuje w naszej rodzimej kinematografii filmów o żydowskich mordach, a zamiast tego pluje się na groby polskich bohaterów z podziemia niepodległościowego. Polska nie powinna na to pozwalać. Mimo horroru i tragedii, jakie zafundowali naziści Żydom, to właśnie Żydzi stali się później prawdziwymi katami i mordercami, a nie Polacy. Nie dajmy się omamić żydowskiej propagandzie. Walczmy o prawdę i honor! Cześć i chwała polskim bohaterom!
      Pozdrawiam wszystkich chrześcijan i patriotów zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      aj

      waj (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 2 / 1

      ...Tutaj można zatrzymać się na chwilę, zamknąć oczy i zobaczyć tę dawną, żydowską Łódź...

      jasne... śpij słodko... śnij kolorowo o nowych rocznicach utworzenia, czy likwidacji żydowskich Ghett i...rozwiń całość

      ...Tutaj można zatrzymać się na chwilę, zamknąć oczy i zobaczyć tę dawną, żydowską Łódź...

      jasne... śpij słodko... śnij kolorowo o nowych rocznicach utworzenia, czy likwidacji żydowskich Ghett i jak to z żydowskimi kamienicami w starej Łodzi drzewiej bywało...dobranoc...

      o współczesnych żydach pasjonatach historii jest tutaj:
      https://www.youtube.com/watch?v=nu6t9YmHvT4

      zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Pamięć o Auschwitz ma w Świecie gębę antysemickiej Polski, która jest krajem tzw "polskich obozów ko

      pol (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 11 / 3

      Pamięć o Auschwitz ma w Świecie gębę antysemickiej Polski, która jest krajem tzw "polskich obozów koncetracyjnych". Swiat mimo niemieckiej agresji w calej Europie i olbrzymich zbrodni ludzi Hitlera...rozwiń całość

      Pamięć o Auschwitz ma w Świecie gębę antysemickiej Polski, która jest krajem tzw "polskich obozów koncetracyjnych". Swiat mimo niemieckiej agresji w calej Europie i olbrzymich zbrodni ludzi Hitlera dokonanych na Polakach i innych narodach w czasie II wojny światowej w.g rankingów najbardziej odziwo kocha i szanuje Niemcow, choć to oni dokonali holokaustu. Ten Świat doskonale zna tragedię żydowskiego powstania w Getcie Warszawskim a nie zna i nie szanuje meczenstwa Polakow w Powstaniu Warszawskim oraz bohaterstwa tysięcy Polaków, których zamordowali Niemcy za ratowanie Żydów. Dla rządzących w III RP patriotyzmem jest ciepła woda w kranie, zielony trawnik przed blokiem i WOŚP Owsiaka. Rzadzacy i ich media Gaz. Wyb, TVN.... nie zachecaja Świata do poznania prawdy o zbrodniach nazistów i komunistów na Polakach. O bohaterskim Witoldzie Pileckim żołnierzu AK, który zbierał informacje o zbrodniach Niemców na Żydach i Polakach w Auschwitz-Birkenau z narażeniem własnego życia i rodziny, aby pokazac te dowody Światu, Roman Polański zaprzyjaźniony z Michnikiem, Komorowskim, Kwaśniewskim, Tuskiem.....i innymi nie nakręcił filmu z propozycja do Oscara. Widocznie Pilecki na taki Oskarowy film nie zasługiwał jak Niemiec Schindler. A może przyczyną była niewygodna prawda o komunistach żydowskich i polskich w PRLu z czasów Stalina, Bieruta i Minca, Bermana, którzy zamordowali Witolda Pileckiego. W parlamencie "oświeconej" UE lewica zablokowała nawet oddanie choćby hołdu rotmistrzowi Pileckiemu. A na obchodach 70 rocznicy wyzwolenia Auschwitz-Birkenau prezydent Komorowski nie POkusił się nawet o to aby znalazła się tam najbliższa rodzina rotmistrza Pileckiego. W swoim przemówieniu Prezydent Komorowski nawet nie wspomniał o jego bohaterskich zasługach oraz o dokonanej na nim komunistycznej zbrodni. Za to Żydzi potrafią świetnie dbać o własną pamięć historyczną zwiazną z holokaustem. Żaden POprawny POlitycznie dziennikarz i POlityk III RP nie ośmieliłby się nazwać Dni Holokaustu niepotrzebnym rozdrapywaniem ran czy nadmierną martylologią żerującą na trupach historii, jak to się dało nieraz słyszeć POdobne opinie z kręgów zblizonych do POprawności Politycznej, gdy inne niepoprawne media pisały i mówiły o komunistycznym ludobójstwie na patriotach polskich z czasów Lenina, Stalina, Bieruta, Minca, Bermana, Stolzmana, Wolińskiej........ Dobrze, że choć w Yad Vashem była pozytywna reakcja i odkłamano na własnych stronach internetowych haniebne określenie o „polskich obozach koncentracyjnych” po opisaniu tej sprawy w portalu wpolityce.pl. Yad Vashem może też pójdzie krok dalej i jako bardzo wpływowa instytucja Izraela na Świecie zażąda zaniechania haniebnego wmawiania Światu przez wielu wpływowych Żydów tzw. "polskich obozów koncentracyjnych" oraz do zaprzestania wychowywania żydowskiej młodzieży w nienawiści do Polski i wmawiania jej polskich obozów koncentracyjnych a nie niemieckich. Te kłamstwa przecież szkodzą stosunkom polsko-izraelskim. Filmy na Youtube pokazują izraelską młodzież, która co roku przyjeżdża do Oświęcimia i Majdanku by opłakiwać swoich. Widać na nich jak wrogo w stosunku do nas Polaków młodzi Żydzi są wychowywani, bojąc się nas gorzej niż nazistów niemieckich.
      http://www.youtube.com/watch?v=nu6t9YmHvT4
      http://www.youtube.com/watch?v=V5QkArTA0Hc&feature=related i na
      http://turystyka.wp.pl/title,Izraelscy-turysci-jak-widza-Polakow,wid,15983212,wiadomosc.html?ticaid=1114d
      zwiń

      Polecamy

      Dołącz do naszego newslettera i odbierz prezent

      Dołącz do naszego newslettera i odbierz prezent

      Prenumerata cyfrowa Dziennika Łódzkiego. Kup już teraz >>

      Prenumerata cyfrowa Dziennika Łódzkiego. Kup już teraz >>

      Inwestycje zagraniczne: jak są ważne dla polskiej gospodarki?

      Inwestycje zagraniczne: jak są ważne dla polskiej gospodarki?

      Przytulna sypialnia na poddaszu

      Przytulna sypialnia na poddaszu

      Gry On Line - Zagraj Reklama